BIOHACKING UZLAŞMAYA GİDİYOR

Artan tepkiler karşısında longevity kendine yeni bir eksen buluyor ve ‘hacking’ yerine ‘uyumlanma’ demeye başlıyor:  Biohacking yerine Bioharmonisation; yani Biyouyumlanma

En iyi hikayeler, kamuoyunda patlak veren kavgalarla başlar ve sanmayın ki wellness ya da  longevity dünyası bu tür tartışmalardan uzak ve sterildir 🙂

Hatta tam tersi: bilim yeni araştırmaları yayınladıkça yeni trendler eski trendleri, yeni trendin takipçileri de eskileri tabir-i caizse ‘ezer’.

Longevity dünyasının son yıllardaki en iyi tartışması da bence şuydu: sektörün en görünür ve etkili doktorlarından  Peter Attia, kendi sitesinde yayımladığı bir yazıya neredeyse kızgın bir başlık atarak “biohacking yanlış mesaj gönderiyor.” demiş ve fitili ateşlemişti. Yazının içinde uzun yaşam meraklılarının gözünü korkutan bir cümle de vardı: “longevity alanında bende bundan daha çok tiksinti uyandıran az kavram var” diyerek “b-word”, yani biohackingi hedef göstermişti. Yazının geneline bakıldığında hedefteki asıl isimler de belliydi: uzun yaşamı veriye, takviyelere ve paraya teslim eden yeni nesil hack’çiler; en başta da ünlü Bryan Johnson… Attia yazıda Bryan Johnson’ın adını vermiyordu. Ama eleştirdiği şey oldukça açıktı: Uzun yaşamı pahalı takviyeler, deneysel uygulamalar ve “doğru hack’i bilirsen kestirmeden gidebilirsin” fikriyle pazarlayan yaklaşım. Bu tarif de ister istemez Bryan Johnson gibi kendisini yoğun biçimde ölçen, takip eden ve optimize eden yeni nesil longevity figürlerini akla getiriyordu.

Tartışmayı anlamak için kavramı da iki tarafı da kısaca tanıtmaya çalışayım.

Biohacking en geniş anlamıyla bedenimizde ya da yaşam biçimimizde yaptığımız değişikliklerle sağlık, performans veya iyi oluş üzerinde bir sonuç yaratma çabası. Kan şekeri sensörlerinden, binbir çeşit takviyeye, soğuk duştan ışık kullanımına kadar birbirinden çok farklı pratikler bu şemsiyenin altında buluşabiliyor. Uç noktasında Bryan Johnson’ın yıllardır kendini veriye teslim ettiği “Project Blueprint”I, yani hayatını bir proje olarak biohackinge ayırması ve kaydetmeye başlaması öne çıkıyor…

(Editörün notu: Burada önemli bir ayrım yapalım. Biohacking tek başına standartlaşmış bilimsel bir disiplin değil, oldukça geniş bir şemsiye kavram. İçinde güçlü bilimsel desteği olan uygulamalar da var, kanıtı henüz sınırlı ya da deneysel olanlar da. Dolayısıyla bu yazının amacı biohacking pratiklerine negatif bir algı yaratmak değil; longevity dünyasında giderek görünür hale gelen iki farklı yaklaşım arasındaki farkı göstermek.)

Attia ise tam karşı cephede duruyordu. Aslında teknolojinin ya da verinin tam karşısında durmuyordu da (Hatta kendi yaklaşımında ileri görüntüleme yöntemlerinden testlere kadar oldukça fazla veri kullanıyor.) ; daha çok “hack” fikrine; yani sağlık ve uzun yaşamın temel alışkanlıkların yerini alabilecek kestirmelerle satın alınabileceği düşüncesine karşı çıkıyordu. The New Yorker’a verdiği 2024 söyleşisinde “ben biohackingi çok low-tech yani düşük teknolojili ele alıyorum” demişti… Kendisi uykusuz, egzersizsiz, ilişkisiz bir uzun yaşamı satın alınabilecekmiş gibi pazarlayan her şeye kuşkuyla bakıyordu.

Kısacası iki kamp vardı: hack’çiler ve temelciler.

İşte tam bu kavganın ortasında pazara bir kelime düştü: bioharmonization, Türkçesiyle biyouyumlanma… Global Wellness Institute bu kavramı 2024 trend listesine  “Trend 4 — Achieving Bio Harmonization in Wellness Practice – Wellness Pratiklerinde Biyouyumlanmaya Ulaşmak” diyerek resmen koydu. Buradaki yaklaşım ilginçti. Ölçülebilir veriyi ve kişiselleştirmeyi çöpe atmıyor; tam tersine kullanıyordu. Ama bunu uzun vadeli yaşam alışkanlıklarıyla, kişinin ihtiyaçlarıyla ve kendi ritmiyle uyumlu hale getirmeye çalışıyordu.

Kelimenin güzelliği ise tam olarak şuydu: ne hack’çilerin savaşçı dilini, ne de tıbbın soğuk dilini kullanıyor; sadece “uyum” diyordu.

Biraz da ateşkes belgesi gibi; hack’çilerin ölçme tutkusuyla temelcilerin uyku-egzersiz söylemi, “bedenini dinle ve ritmine dön” cümlesinde buluşuyordu. İki taraf da pes etmemişti aslında; sadece kavga etmeyi bırakıp ortak bir dil bulmuşlardı.

Yazarın notu: Burada bir de küçük dil notum var. Türkçe bu kavram için henüz iki kelime arasında gidip geliyor: biyouyumlama ve biyouyumlanma. Uyumlama, dışarıdan bir şeyi uyumlu hale getirmeyi; uyumlanma ise kendini uyuma sokmayı anlatıyor. Dolayısıyla trendin ruhunı ikincisi taşıyor; bu nedenle yazıda onu kullandım. Karışmasın diye bir notum daha olabilir: biyouyumluluk (biocompatibility) zaten tıpta çoktan başka bir anlama yerleşmiş — malzemenin dokuyla uyumu; yani artık o dilimizde bambaşka bişey.